Giữa sự hối hả và nhộn nhịp của Thành phố Hồ Chí Minh, một ốc đảo bình yên vẫn tồn tại vẹn nguyên những giá trị xưa cũ – đó chính là Cư Xá Lý Thường Kiệt. Nằm lọt thỏm giữa bốn con đường sầm uất Lý Thường Kiệt, Tân Phước, Hòa Hảo và Nguyễn Kim, khu cư xá này không chỉ là một công trình kiến trúc đơn thuần mà còn là một minh chứng sống động cho văn hóa cộng đồng, nơi mà tình làng nghĩa xóm vẫn được gìn giữ qua hơn nửa thế kỷ. Ở đây, chỉ cần mở cửa nhà là bạn đã bước ra một khu chợ thân quen hay một quán ăn ấm cúng ngay trên hành lang chung, tạo nên một nếp sống độc đáo khó tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác của đô thị hiện đại.
Lịch Sử và Nét Độc Đáo Của Cư Xá Lý Thường Kiệt
Cư xá Lý Thường Kiệt được biết đến với vị trí đắc địa và kiến trúc đặc trưng của thập niên 60. Với 5 tầng lầu, mỗi tầng gồm 53 căn hộ, mỗi căn rộng 4m và dài 18m, thông cả hai hướng trước sau, tạo không gian sống rộng rãi và thoáng đãng. Các dãy nhà được liên kết chặt chẽ, quay mặt vào một giếng trời lớn ở giữa, đảm bảo ánh sáng tự nhiên tràn ngập khắp nơi. Bà Vân, một cư dân gắn bó với cư xá tròn 40 năm, chia sẻ rằng cơ duyên đến với nơi đây của bà và nhiều người khác là bởi “nghèo”. Thuở xưa, khi không có điều kiện mua đất dựng nhà, nhiều công nhân và người lao động đã được cấp cho những căn hộ tại đây. Qua bao thăng trầm, cư xá vẫn giữ được vẻ dung dị ban đầu, chỉ có những thay đổi nhỏ về nội thất bên trong căn hộ để phù hợp với nhu cầu sinh hoạt của cư dân.
Trong ký ức của những người lớn tuổi, cư xá Lý Thường Kiệt còn là nơi từng lưu trú của nhiều nhân vật nổi tiếng như ca sĩ Khánh Ly và nghệ sĩ cải lương Diệp Lang. Bà Vân kể rằng nghệ sĩ Diệp Lang đã chọn mua căn nhà số 1, tầng 1 ở đây vì niềm đam mê đá banh, để tiện di chuyển sang Trung tâm TDTT Thống Nhất đối diện. Gia đình bà Thắm, một trong những hộ dân đầu tiên, cho biết hai dãy nhà hướng ra đường Lý Thường Kiệt được xây dựng từ năm 1968, trong khi dãy nhà hướng Nguyễn Kim hoàn thành năm 1972, với thiết kế thoáng đãng và sáng sủa hơn.
Không Gian Cộng Đồng Đậm Tình Xóm Giềng
Một trong những nét độc đáo nhất của Cư xá Lý Thường Kiệt chính là không gian sinh hoạt chung. Tại tầng 3, quán ăn sáng của bà Thắm, 49 tuổi, đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của cư dân. Bà Thắm, người đã gắn bó với cư xá 30 năm từ khi về làm dâu, quyết định mở quán ăn để kết nối lại tình cảm xóm giềng. “Từ ngày không còn quán ăn, tôi thấy cư xá này buồn lắm, hành lang vắng tanh, người qua lại chẳng chào hỏi nhau. Muốn xây dựng tình cảm xóm giềng nên 2 năm trước tôi mở một quán ăn sáng như người ta đã từng làm trước dịch Covid-19”, bà chia sẻ.
Quán ăn của bà Thắm không chỉ phục vụ những món ăn ngon mà còn là nơi mọi người chạm mặt, chào hỏi và trao đổi những câu chuyện đời thường mỗi sáng. Dù những thế hệ cư dân đầu tiên, thứ hai dần vắng bóng, quán ăn này đã giúp bà Thắm làm quen với nhiều người hàng xóm mới, góp phần duy trì nếp sống thân tình mà cư xá đã vun đắp suốt bao năm qua. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc những không gian nhỏ có thể tạo ra tác động lớn đến sự gắn kết cộng đồng.
Góc Chợ Thôn Quê Giữa Phố Thị Náo Nhiệt
Nếu quán ăn của bà Thắm là nơi hội tụ tình người, thì khu chợ nhỏ của vợ chồng bà Liên ở tầng 1 lại là linh hồn của sự tiện lợi và thân mật. Hơn 30 năm qua, từ mờ sáng, vợ chồng bà Liên đã quày quả chở hàng trăm món đồ tươi ngon từ thịt, cá, rau củ đến trái cây để phục vụ cư dân. Chợ của bà không chỉ là nơi mua bán mà còn là không gian để mọi người vừa chọn đồ vừa rôm rả trò chuyện, hỏi thăm nhau.
Dù sát bên cư xá là chợ Nhật Tảo sầm uất và hệ thống các siêu thị lớn, góc chợ của bà Liên chưa bao giờ ế khách. Tình cảm và sự tin tưởng mà cư dân dành cho bà Liên được thể hiện qua những câu chuyện nhỏ như việc khách hàng mua “2 ngàn hành lá” hay nhờ bà mua giúp những món đặc biệt như gà, mắm ruốc cho những dịp nhà có khách. Khoảng 10 giờ sáng, khi chợ vãn, chồng bà Liên lại chu đáo giao từng bịch hàng đến tận nhà cho các cư dân đặt trước. Chính từ những gánh hàng lặt vặt này, vợ chồng bà đã nuôi lớn 4 người con trưởng thành.
Nếp Sống Bình Dị Được Thế Hệ Trẻ Yêu Thích
Không chỉ những người lớn tuổi gắn bó cả đời, mà cả thế hệ trẻ cũng tìm thấy sự yêu mến đặc biệt ở Cư xá Lý Thường Kiệt. Khánh Ly, 29 tuổi, người mới chuyển đến thuê căn hộ cùng bạn bè khoảng một năm, bày tỏ sự thích thú: “Dù từng ở trọ tại nhiều chung cư trong thành phố nhưng duy nhất ở đây có quán ăn và chợ ngay trong hành lang rất tiện, các cô bác thì thân thiện, vui vẻ”. Điều này cho thấy sức hút của nếp sống bình dị, gần gũi vẫn còn nguyên giá trị trong xã hội hiện đại, nơi mà sự kết nối giữa con người với con người ngày càng trở nên quý giá.
Những không gian hành lang rộng rãi, những bậc cầu thang bằng bê tông mòn vẹt theo thời gian, hay hình ảnh sân vận động Thống Nhất xanh mướt nhìn từ cư xá… tất cả đều góp phần tạo nên một bức tranh độc đáo về một Sài Gòn rất khác, rất tình.
Kết Luận
Cư xá Lý Thường Kiệt không chỉ là một khu nhà ở mà còn là một di sản văn hóa sống động của Thành phố Hồ Chí Minh. Nó là nơi lưu giữ những giá trị về tình làng nghĩa xóm, sự sẻ chia và một nếp sống bình dị, đậm chất người. Giữa dòng chảy phát triển không ngừng của đô thị, cư xá này vẫn kiên cường đứng vững, như một lời nhắc nhở về vẻ đẹp của những mối quan hệ con người chân thành và một cuộc sống cộng đồng ý nghĩa. Đây là một điểm đến độc đáo cho những ai muốn tìm hiểu về một khía cạnh khác của Sài Gòn, nơi mà quá khứ và hiện tại hòa quyện một cách duyên dáng.